សម្រាប់អ្នកនិពន្ធសៀវភៅ«ឋាននរកខ្មែរ» គ្មាន​អ្នកណាម្នាក់អាចផ្តល់ការអភ័យទោសឲ្យពួកខ្មែរ​ក្រហមជំនួសជនរងគ្រោះដោយសាររបបនេះបាន ឡើយ«ទោះជាចៅក្រម»ក៏ដោយ។

 
នៅក្នុងអត្ថបទមួយនិពន្ធឡើងសម្រាប់ ប្រិយមិត្តអ្នកអានសារព័ត៌មាន «កាសែត» លោកសរ សោមនស្ស នឹងធ្វើការ ពន្យល់ ថាតើហេតុអ្វីបានជាលោកយល់​ព្រម​អត់​ទោសឲ្យអ្នកដែលធ្វើឲ្យរូប លោកបាត់បង់សមាជិកគ្រួសារមួយចំនួន និងដែល​បានប្រព្រឹត្តអំពើដ៏ សាហាវយង់ឃ្នងមកលើប្រទេសកម្ពុជាអស់រយៈពេល ៣ឆ្នាំ​៨ខែ២០ថ្ងៃ? តើ លោកអត់ទោសឲ្យពួកគេយ៉ាងដូចម្តេច? 

ការសូមអភ័យទោសគឺជារឿងធម្មតា នៅពេលគេបានធ្វើកំហុសតូចតាច ណា​មួយ​នៅក្នុងជីវភាពប្រចាំថ្ងៃ ដូចជាការដើរប៉ះនរណាម្នាក់នៅតាមផ្លូវ ព្រោះ​តែគេរវល់​តែ​រវើរវាយ ឬក៏ព្រោះតែរវល់តែជក់ភ្នែកសម្លឹងមើលនារីស្អាតឬកម្លោះសង្ហា​ណា​ម្នាក់ជាដើម។ នេះគឺជាសុជីវធម៌ដ៏ល្អមួយ ដើម្បីចូលរួមធ្វើ ឲ្យសង្គម​មានភាព​សុខដុមរមនា។  

ការសូមអភ័យទោសមាននៅក្នុងគ្រប់វប្បធម៌ទាំងអស់ បើទោះជាសាសនា មួយ​ចំនួន​មិនគិតពីបញ្ហានេះក៏ដោយ។ តើអ្នកណាម្នាក់ដែលមិនធ្លាប់និយាយ ថាសូម​អភ័យទោសនោះ? ហើយ តើអ្នកណាខ្លះដែលមិនយល់ព្រមលើក​ លែង​ទោស​ឲ្យ​វិញនោះ? វាគឺជាការយល់ដឹងរបស់មនុស្សម្នាក់ៗ មិនថាអ្នក នោះមាន​ជំនឿ​សាសនា​អ្វីទេ។ តាមពិតទៅ ពាក្យ«អភ័យទោស»បានចាក់ ឫសយ៉ាងជ្រៅនៅ​ក្នុង​​បរិស្ថានវប្បធម៌ ហើយយើងមិនដែលចោទសួរខ្លួនឯង ពីអត្ថន័យពិតប្រាកដ​របស់​ពាក្យនេះទេ។ នៅពេលដែលយើងសូមអភ័យ ទោស ឬព្រមលើក​លែង​ទោស​ដល់នរណាម្នាក់ យើងធ្វើទៅដោយស្វ័យ ប្រវត្តិ ដោយមិនបាន​ពិចារណា​អោយបានស៊ីជម្រៅពីអ្វីដែលកើតឡើងពិត ប្រាកដនៅក្នុងជម្រៅបេះ​ដូងរបស់​យើង​នោះឡើយ។ 

ការសូមអភ័យទោសពីនរណាម្នាក់ គឺជាការទទួលស្គាល់នូវកំហុសរបស់ខ្លួន ឯង និងជាការសន្យាថា គេនឹងមិនប្រព្រឹត្តិកំហុសនេះម្តងទៀតឡើយ។ ការសូម​អភ័យ​ទោសក៏ជាបំណងមួយក្នុងការស្វែងរកភាពស្រុះស្រួលជាមួយខ្លួនឯង និងជា​មួយ​អ្នក​ដែលខ្លួនបានធ្វើមិនគប្បីទៅលើផងដែរ។ រីឯការលើក លែងទោសដល់​អ្នក​ដទៃ​វិញ មានន័យថាកំហុសត្រូវបានកែប្រែ ហើយស្នាម ដំបៅនឹងជាសះទៅវិញ។ សរុបទៅ ចំពោះអ្នកទាំងសងខាង ការធ្វើបែបនេះ គឺអាចឲ្យពួក​គេចាប់ផ្តើមនូវខ្សែ​ជីវិតធម្មតាមួយឡើងវិញ ជាមួយគ្នាឬដើរតាម ផ្លូវរៀងៗខ្លួន។ ទំព័រថ្មីមួយ​នៃជីវិត​នឹង​បើកឡើង។ 

ប៉ុន្តែ យើងសង្កេតឃើញថា កាលណាកំហុសកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ ពាក្យអភ័យ ទោសក៏​កាន់តែពិបាកកើតមានឡើងដែរ។ វាងាយស្រួលយល់ទេ ពីព្រោះវា ពិបាកទាំង​ក្នុង​ការសូមទោស និងពិបាកទាំងក្នុងការលើកលែងទោសឲ្យ គឺ ជារឿងពិបាក​ដូចគ្នា។ ដូច្នេះ នៅសល់តែផ្លូវតុលាការមួយប៉ុណ្ណោះ។ បន្ថែមពីលើតួនាទីផ្នែក​សង្គម​ក្នុងការធ្វើឲ្យជនមានកំហុសលះបង់គំនិតចាស់ចោល  សេចក្តីសម្រេចរបស់​តុលាការ​គឺអាចធ្វើឱ្យជនរងគ្រោះចាប់ផ្តើម កសាងជីវិតសាជាថ្មីឡើងវិញ។

ប៉ុន្តែ នៅតែមានស្ថានភាពមួយចំនួនដែលទាំងតុលាការទាំងការអត់ឱន ទោស​សុទ្ធ​​តែមិនអាចសម្រេចបាន ហើយការសងសឹកវិញក៏រឹតតែមិនអាច សម្រេច​បាន​ទៀត។

នោះគឺជាស្ថានភាពមួយដែលខ្ញុំធ្លាប់ជួបប្រទះនៅពេលមើលខ្សែភាពយន្តរឿង «មន្ទីរស២១ : គុកសម្លាប់មនុស្សរបស់ខ្មែរក្រហម» របស់លោកប៉ាញ រិទ្ធី ចប់។ នៅពេលប្រឈមមុខនឹងជនរងគ្រោះ ពួកពេជ្ឈឃាតតែងតែព្យាយាម ដោះ សារ​មិន​ព្រមទទួលស្គាល់កំហុសដែលខ្លួនបានប្រព្រឹត្តិឡើយ។​«បើ​ខ្ញុំ​មិនសម្លាប់​ មនុស្ស​ទេ ខ្ញុំនឹងត្រូវគេសម្លាប់ដែរ» ។ នេះហើយគឺជាការពន្យល់​របស់ពួកគេ ប្រៀប​បី​ដូចជាពួកគេធ្វើអ្វីគ្រប់យ៉ាង គ្រាន់តែដើម្បីរស់ ឬ​និយាយឱ្យចំទៅ គឺដើម្បីនៅ​មាន​ជីវិតតែប៉ុណ្ណោះ...គ្មានកន្លែងណា​ដែលបង្ហាញថា ពួកគេមានការស្តាយ​ក្រោយ​នោះឡើយ។

នៅពេលកុនចប់ភ្លាម ខ្ញុំក៏បានដើរចេញពីសាលភាពយន្តជាមួយម្តាយធម៌​របស់ខ្ញុំ។ ខ្ញុំយំខ្សឹកខ្សួលនៅក្នុងភាពងងឹតនៃដងវិថីដ៏តូចមួយនាទីក្រុង​ប៉ារីស។ ខ្ញុំមាន​អារម្មណ៍​ថាត្រូវគេបង្ខាំងទុក ដូចជាអ្នកទោសម្នាក់ និងមាន​អារម្មណ៍​ថាដូច​ជាថប់​ដង្ហើម។ ប្រសិនបើពិតជាមានយុត្តិធម៌ប្រាកដមែនគឺ​ពួកគេទាំងនោះទេដែល​នឹង​ត្រូវ​មានអារម្មណ៍បែបនេះ។ ប៉ុន្តែពួកគេហាក់​បីដូចជាគ្មានអារម្មណ៍បែប​នេះទាល់​តែសោះ។ គំនិតនៃការបង្កើតតុលាការ​មួយ ដើម្បីកាត់ទោសអតីតមេដឹកនាំខ្មែរ​ក្រហមគឺស្ទើរតែគ្មានសោះនៅពេល​នោះ។ ប៉ុន្តែ ខ្ញុំមានអារម្មណ៍ថាខ្ញុំត្រៀម​ខ្លួន​ជាស្រេចក្នុងការអភ័យទោសឲ្យ​ពួកគេ បើទោះជាខ្ញុំមានស្នាមរបួសដ៏សែន​ឈឺចាប់​ដែលមិនអាចបំភ្លេច​បានក៏ដោយ។ ប៉ុន្តែ ពួកគេមិនដែលមានបំណងចង់​ទទួល​ស្គាល់​នូវកំហុស​របស់ខ្លួនឡើយ សូម្បីតែហើបមាត់បន្តិចក៏អត់ដែរ។ 

សំឡេងយំខ្សឹកខ្សួលរបស់ខ្ញុំត្រូវបានបាត់ទៅវិញ ដោយសារសំឡេង​ចរាចរណ៍​អឺងអាប់នៅឯនាយ។ ខ្ញុំមានអារម្មណ៍រកកល់ចង់ក្អួត ក្រពះខ្ញុំឡើង​រមួល... បន្ទាប់មក ខ្ញុំគិតដល់កូនៗរបស់ខ្ញុំ ថាតើពួកគេនឹងមានអារម្មណ៍​យ៉ាងណា​នៅ​ពេល​ឃើញខ្ញុំក្នុងសភាពបែបនេះ។ ពួកគេប្រាកដជាមានការឈឺ​ចាប់ និងស្អប់​ខ្ពើមជំនួសខ្ញុំមិនខាន នៅពេលដែលពួកគេដឹងពីរឿងនេះ។ ពួកគេនឹងផ្ទេរការឈឺ​ចាប់ទាំងនេះ ការស្អប់ខ្ពើមទាំងនេះទៅឱ្យកូនចៅជំនាន់​ក្រោយទៀត ហើយ​ចេះ​តែបន្តរហូតទៅ...។ រឿងរ៉ាវអាក្រក់ៗទាំងនេះមាននៅក្នុងការចងចាំរបស់​យើង​ដែលអាចផ្ទេរពីជំនាន់មួយទៅជំនាន់មួយ ជំនួសឱ្យទ្រព្យសម្បត្តិ។ ខ្ញុំបាន​គិតដល់​បងស្រីរបស់​ខ្ញុំ ធឿប ដែលបានលះបង់ជីវិតរបស់គាត់ ដើម្បីឱ្យខ្ញុំបានរស់។ គាត់​លះបង់ធំ​ធេងយ៉ាងនេះ គឺប្រាកដជាមិនមែនដើម្បីឱ្យខ្ញុំរស់នៅដោយ​ឈឺចាប់​មិន​ចេះ​​ចប់ដូច្នេះទេ។

ដូច្នេះ ដើម្បីសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះមនុស្សដ៏មានតម្លៃបំផុតសម្រាប់បេះដូង​ខ្ញុំ ខ្ញុំក៏បានសម្រេចចិត្តមិនឱ្យអ្នកដែលបានបង្កការឈឺចាប់យ៉ាងច្រើនដល់​ពួកយើង​ទាំង​អស់គ្នា ទទួលបានជោគជ័យរហូតនោះទេ។ ដូច្នេះ ខ្ញុំត្រូវការកូន​សោរមួយ​ដើម្បីចាកចេញពីការជាប់ឃុំផ្លូវចិត្ត និងចេញពីបញ្ហាដ៏ស្មុគស្មាញ​នេះ។ កូនសោរ​នោះគឺស្ថិតនៅលើខ្លួនខ្ញុំតែម្តង។ វាឈរនៅលើគំនិតមួយ​គឺ​ : អ្នកមិនព្រម​ទទួល​ស្គាល់កំហុសរបស់អ្នកមែនទេ? អ្នកមិនទទួលស្គាល់​វាក៏ហី​ទៅចុះ!ក៏ខ្ញុំនៅតែអត់​ទោសឲ្យអ្នកដែរ! ហើយខ្ញុំអភ័យទោសអោយ​នេះ ក៏ព្រោះថាមានកំហុសបាន​កើត​ឡើង។ តាមរយៈការពិចារណាដ៏​សាមញ្ញនេះ ខ្ញុំបានដាក់ទំនួលខុសត្រូវទាំងប៉ុន្មាន​នៅចំពោះមុខជនដៃដល់​ហើយ​នៅលើកនេះ ពួកគេមិនអាចដោះសារ​បានទៀត​ឡើយ ព្រោះការ​អភ័យ​ទោសរបស់ខ្ញុំអាចធ្វើទៅបានដោយសារមាន​បទឧក្រិដ្ឋ​ផ្សេងៗ​​​ដែល​ត្រូវបានប្រព្រឹត្តិឡើង។

ពេលខ្លះ វិធីនេះមានការពិបាកយល់ ដោយសារថាសញ្ញាណនៃការលើក​លែង​ទោស​មាន​ទំនាក់ទំនងនឹងចិត្តមេត្តានៅក្នុងគ្រឹស្តសាសនា និងសាសនា​របស់​ពួក​ជ្វីហ្វ។ «ប្រសិនបើគេទះកំផ្លៀងឯង ចូរឯងងាកផ្ទាល់ម្ខាងទៀតឲ្យ​គេទះទៀត​ចុះ»។ គ្មានអ្វីពាក់ទងនឹងទ្រឹស្តីនេះទេ។ ការពិត វិធីនេះគឺគ្មាន​ទាក់ទងនឹង​សាសនា​​ណាមួយ ឬវប្បធម៌ណាមួយនោះឡើយ។ វាគឺជាវិធី​ផ្ទាល់ខ្លួន ដើម្បី​ធ្វើ​អោយមនុស្សម្នាក់ៗចេះទទួលខុសត្រូវរាល់ទង្វើរបស់ខ្លួន។ ជនរងគ្រោះមិនគួរ​មាន​អារម្មណ៍ថាខ្លួនឯងជាពិរុទ្ធជនឡើយ។ ខ្ញុំសូមអះអាង​ថា ជំហរនេះឆ្លុះ​បញ្ចាំង​ពី​វិធី​ចិត្តសាស្រ្តដែលបានជួយធ្វើឱ្យខ្ញុំរួចផុតពីអន្លង់​ផ្លូវចិត្តដែលបានគិតថាខ្លួន​ឯងជាជន​រងគ្រោះ ហើយបោះជំហានទៅមុខ ដោយមិនភ្លេចពីមេរៀន និងបទ​ពិសោធន៍​ផ្សេងៗដែលផ្តល់ដោយក្តី​កង្វល់ទាំងនេះឡើយ។

ទោះយ៉ាងណា វាគឺជាជម្រើសរបស់មនុស្សម្នាក់ៗ។ ម្នាក់ៗមានសេរីភាពក្នុង​ការ​ជ្រើស​រើសជោគវាសនារបស់ខ្លួន។ វាគឺជាសេរីភាពមួយក្នុងចំណោម​សេរីភាព​ជា​មូលដ្ឋានផ្សេងៗទៀត។ ខ្ញុំជ្រើសរើសយកការរស់នៅដោយរីក​រាយ ពីព្រោះ​ខ្ញុំចង់​ផ្តល់អត្ថន័យដល់ជីវិតមួយនេះ។ ជីវិតមួយដែលបងស្រីខ្ញុំ​បានបូជាជីវិត​របស់គាត់​មកឲ្យ។ ជម្រើសនេះគឺជាមធ្យោបាយប្រសើរបំផុត​ក្នុងការលុបរឿងមិនល្អ ក្តីកង្វល់ និងគំនុំគុំកួនចេញពីការចងចាំរបស់យើង ដើម្បីបានដល់គតិបណ្ឌិត និងប្រាជ្ញា​មួយ​ដ៏ភ្លឺស្វាង។ ការចងចាំមិនមែនជា​ករណីយកិច្ចដែលត្រូវតែធ្វើនោះទេ ប៉ុន្តែវា​គឺជាការប្រមូលនូវបទពិសោធន៍ ហើយប្រសិនបើមានករណីយកិច្ចមួយ​សម្រាប់​មនុស្សគ្រប់រូបពិតមែន នោះគឺករណីយកិច្ចដែលត្រូវធ្វើដើម្បីសុភមង្គល៕