ភ្នំពេញ ថ្ងៃទី ៣០ មីនា ២០០៨ រូបថតជនរងគ្រោះដែលត្រូវបានគេដាក់បង្ហាញ នៅក្នុងពិធីរំលឹកខួបនៃការវាយ ប្រហារដោយគ្រាប់បែកដៃ កាលថ្ងៃទី ៣០ មីនា ១៩៩៧
©John Vink / Magnum កាលពី១១ឆ្នាំមុន បាតុកម្មមួយដឹកនាំដោយគណបក្សជាតិខ្មែរ (គណបក្ស សម រង្ស៊ីចាស់) គឺជាចំណុចគោលដៅនៃការវាយប្រហារដោយគ្រាប់ បែកនៅទីក្រុងភ្នំពេញ។ គ្រាប់បែកដៃចំនួន៤គ្រាប់ត្រូវបានបំផ្ទុះឡើង ជា ហេតុបង្កអោយមានមនុស្សស្លាប់១៦នាក់ និងរបួសជាង១៥០នាក់។ ក្រុម បាតុករទាំងនោះមានបំណងរិះគន់ពីកង្វះឯករាជ្យភាព និងអំពើពុករលួយ នៃអំណាចតុលាការ។ កាលពីថ្ងៃអាទិត្យនេះ ពិធីបុណ្យរម្លឹកដល់ជនរងគ្រោះ ទាំងនេះត្រូវរៀបចំឡើង ជាមួយនឹងសេចក្តីអំពាវនាវអោយការិយាល័យ ស្រាវជ្រាវសហព័ន្ធ FBI បង្ហាញលទ្ធផលនៃការស៊ើបអង្កេតរបស់ខ្លួនជា សាធារណៈ។
សេចក្តីគោរពរបស់គណបក្សសម រង្ស៊ី
មនុស្សជាង២០០នាក់បានជួបជុំគ្នាកាលពីព្រឹកថ្ងៃអាទិត្យ នៅជុំវិញចេតិយ មួយកសាងឡើងដោយគណបក្សសម រង្ស៊ី ដើម្បីជាអនុស្សាវរីយ៍រម្លឹកដល់ បាតុកម្មនេះដែលបានបញ្ចប់ទៅក្នុងថ្លុកឈាម នៅសួនច្បារទល់មុខរដ្ឋសភា ចាស់។ បុរសជាឳពុកជនរងគ្រោះវ័យក្មេងម្នាក់បានសម្តែងគាវរកិច្ច ចំពោះ «វីវជនដែលបានពលីកម្មដើម្បីលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ»ទាំងនេះ។
នៅក្នុងឱកាសនៃការប្រារព្ធពិធីនេះ ដែលទទួលបានការអនុញ្ញាតពីអាជ្ញាធរ លោកសម រង្ស៊ី ដែលទើបតែត្រឡប់មកពីប្រទេសបារាំងមួយថ្ងៃមុន បាន សម្តែងការសោកស្តាយថា តុលាការកម្ពុជានៅតែ«ពុករលួយ និងបក្សពួក»។ មេដឹកនាំបក្សប្រឆាំងរូបនេះបានទាមទារធ្វើយ៉ាងណាអោយមានយុត្តិធម៌មួយត្រូវបានគេផ្តល់ជូនជនរងគ្រោះនៅក្នុងការវាយប្រហារដោយគ្រាប់បែកនេះ។
លោកសម រង្ស៊ី ដែលស្និទ្ធនឹងអ្នកសាធារណៈរដ្ឋអាមេរិក បានប្រកាសថា ៖ «ខ្ញុំសង្ឃឹមថា នៅពេលដែលលោកចន ម៉ាកខែន (John McCain) ត្រូវ បានជ្រើសរើសជាប្រធានាធិបតេយ្យអាមេរិក លោកនឹងបង្ហាញលទ្ធផល នៃការស៊ើបអង្កេតរបស់ FBI មិនខាន។ អស់រយៈពេល១១ឆ្នាំហើយដែល យើងរង់ចាំមើលលទ្ធផលនេះ !»។ ការស៊ើបអង្កេតរបស់ FBI
ការិយាល័យស្រាវជ្រាវសហព័ន្ធ( FBI ) បានបើកការស៊ើបអង្កេតមួយលើការគប់គ្រាប់បែកខាងលើ នេះ ព្រោះអាណិកជនអាមេរិកម្នាក់ក៏មានឈ្មោះនៅក្នុងចំណោមជនរង គ្រោះដែរ។ អាណិកជនម្នាក់នោះឈ្មោះរ៉ុន អាប់នី (Ron Abney) នាយកវិទ្យាស្ថានអន្តរជាតិសាធារណៈរដ្ឋប្រចាំប្រទេសកម្ពុជា(IRI)។ សេចក្តី ថ្លែងការណ៍មួយដែលសរសេរឡើងដោយបុរសម្នាក់នេះត្រូវបានគណបក្ស សម រង្ស៊ី យកមកអានកាលពីថ្ងៃអាទិត្យនេះ។ លោករ៉ុន អាប់នី បានស្នើសុំ អោយរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបើកការស៊ើបអង្កេតជាថ្មីឡើងវិញ។ នៅក្នុងសេចក្តី ថ្លែងការណ៍នោះ លោករ៉ុន អាប់នី បានសរសេរថា ៖ « FBI បានរកឃើញ ប៉ុន្មានសប្តាហ៍ បន្ទាប់ពីការវាយប្រហារ ថាអំពើនេះត្រូវបានរៀបចំ និងធ្វើ ឡើងដោយអង្គរក្សផ្ទាល់ខ្លួនរបស់លោកហ៊ុន សែន និងការពារដោយមន្ត្រី ជាន់ខ្ពស់នៃនគរបាលរបស់លោកហ៊ុន សែន»។
លោក Jeff Daigle អ្នកទទួលខុសត្រូវកិច្ចការសាធារណៈ របស់់ស្ថាន ទូតអាមេរិក ប្រចាំកម្ពុជា បានពន្យល់កាលពីថ្ងៃអាទិត្យនេះថា FBI មិនទាន់អាចផ្សាយលទ្ធផលនៃការស៊ើបអង្កេតរបស់ខ្លួនបានទេ។ លោកបានបន្ថែមថា បើសិនជាគ្មានភស្តុតាងថ្មីនៅក្នុងសំណុំរឿងនេះទេ គ្មានហេតុផលណាមួយដែលត្រូវបើកការស៊ើបអង្កេតឡើងវិញឡើយ។ HRW ធ្វើការរម្លឹក
នៅក្នុងសេចក្តីថ្លែងការណ៍មួយចេញផ្សាយកាលពីថ្ងៃអាទិត្យនេះ អង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្ស (HRW) បានលើកយកអត្ថបទរបស់កាសែត Washington Post ចេញផ្សាយថ្ងៃទី២៩ មិថុនា ១៩៩៧ ដែលសរសេរថា :«នៅក្នុងរបាយការណ៍សម្ងាត់[...] ទីភ្នាក់ងារ FBI បានដាក់ទំនួលខុសត្រូវនៃការគប់គ្រាប់បែកនេះ[...] ទៅលើអង្គភាពកងអង្គរក្សរបស់លោកនាយករដ្ឋមន្រ្តីហ៊ុន សែន...»។
លោកប្រាដ អាដាម (Brad Adams) នាយកអង្គការការពារសិទ្ធិមនុស្សប្រចាំអាស៊ី រម្លឹកថា «នៅពេលទីភ្នាក់ងារ FBI ជិតដោះស្រាយសំណុំរឿងនេះចប់ហើយនោះ ស្រាប់តែអ្នកស៊ើបអង្កេតសំខាន់ម្នាក់បានទទួលបទបញ្ជាពីលោកអគ្គរដ្ឋទូតអាមេរិក ខេណែត គ្វីន (Kenneth Quinn) អោយចាកចេញពីប្រទេសកម្ពុជា»។
HRW ធ្វើការថ្កោលទោស
អង្គការខាងលើគូសបញ្ជាក់ថា នៅថ្ងៃកើតការវាយប្រហារនោះ កងពលតូចលេខ៧០ ដែលជាអង្គភាពអង្គរក្សផ្ទាល់របស់លោកនាយករដ្ឋមន្រ្តីហ៊ុន សែន ត្រូវបានដាក់ពង្រាយជាលើកទី១នៅក្នុងពេលកំពុងធ្វើបាតុកម្ម។ ម្យ៉ាងទៀត វាក៏ជាលើកទី១ដែរសម្រាប់គណបក្សជាតិខ្មែរដែលទទួលបានការអនុញ្ញាតពីក្រសួងមហាផ្ទៃ និងសាលាក្រុងភ្នំពេញអោយធ្វើបាតុកម្ម។ រឿងជួនគ្នាមួយទៀតដែលលើកឡើងដោយ HRW នោះគឺកងកម្លាំងនគរបាលមានវត្តមានតិចខុសធម្មតានៅថ្ងៃនោះ។
លោកប្រាដ អាដាម បន្ថែមថា ម្យ៉ាងទៀត សាក្សីបានឆ្លើយប្រាប់អង្គការសហប្រជាជាតិ និងអ្នកស៊ើបអង្កេតរបស់ FBI ថា អ្នកគប់គ្រាប់បែកបានបន្លំខ្លួនឆ្លងរបងការពាររបស់ក្រុមអង្គរក្ស តែក្រុមនេះបែរជាមិនអោយក្រុមបាតុករដែលចង់តាមចាប់ជនដៃដល់ឆ្លងកាត់ទៅវិញ។ សេចក្តីអំពាវនាវទៅកាន់សហរដ្ឋអាមេរិក
HRW បានគូសបញ្ជាក់ថា នៅក្នុងកិច្ចប្រឹងប្រែងពង្រឹងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងភេរវកម្ម ទីភ្នាក់ងារ FBI បានផ្តល់រង្វាន់លើកទឹកចិត្តនៅឆ្នាំ២០០៦ដល់អគ្គស្នងការនគរបាលជាតិកម្ពុជាលោកហុក ឡង់ឌី សម្រាប់ការគាំទ្ររបស់លោកដល់សហរដ្ឋអាមេរិកនៅក្នុង«សង្រ្គាមពិភពលោកប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងភេរវកម្ម»។ លោកហុក ឡង់ឌី ទទួលតួនាទីនេះរួចទៅហើយនៅឆ្នាំ១៩៩៧។
«ទង្វើដែលសហរដ្ឋអាមេរិកផ្តល់ជំនួយយោធាជាជាងការស៊ើបអង្កេតលើការវាយប្រហារដោយគ្រាប់បែកបង្ហាញថា ពួកគេក៏ផ្សំគំនិតជាមួយរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាដែរ ដោយបានបញ្ចប់រាល់ក្តីសង្ឃឹមនៃការទទួលបានយុត្តិធម៌សម្រាប់ជនរងគ្រោះនៃការវាយប្រហារដ៏ឃោរឃៅនេះ»។ អង្គការខាងលើអំពាវនាវដល់សហរដ្ឋអាមេរិកកុំអោយ«ផ្តល់ជំនួយ និងបណ្តុះបណ្តាលអតីតសមាជិកកងពលតូចលេខ៧០ ឬអង្គភាពយោធាពិសេសៗដទៃទៀតរបស់កម្ពុជាដែលពួកគេអាចនឹងយកទៅប្រើដើម្បីធ្វើការរំលោភសិទ្ធិមនុស្ស»។ 
ភ្នំពេញ ថ្ងៃទី ៣០ មីនា ២០០៨ លោក សម រង្ស៊ី នៅក្នុងពិធីរំលឹកខួបនៃការវាយប្រហារដោយគ្រាប់ បែកដៃ កាលពីថ្ងៃទី ៣០ មីនា ១៩៩៧
©John Vink / Magnum
កេរ្តិ៍ឈ្មោះមិនល្អរបស់អង្គភាពអង្គរក្សលេខ៧០
អង្គការ HRW លើកយករបាយការណ៍របស់អង្គការ Global Witness ឆ្នាំ២០០៧ ដែលចោទប្រកាន់អង្គភាពកងពលតូចលេខ70 ថាបានទទួលផលប្រយោជន៍យ៉ាងច្រើនពីការជួញដូរឈើខុសច្បាប់។ អង្គការនេះក៏បានលើកឡើងផងដែរពីករណីទាហានពីរនាក់នៃអង្គភាពនេះដែលបានបាញ់ជើងនារីផ្សព្វផ្សាយស្រាបៀរម្នាក់នៅឆ្នាំ២០០៦ ដោយបន្ទោសថានាងបម្រើសេវាយឺត...
សហជីពមកជួបជុំគ្នា
លោកជា មុន្នី ប្រធានសហជីពសេរីកម្មករនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា(Siorc) និងដៃគូរបស់លោក គឺលោករ៉ុង ឈុន ប្រធានសមាគមគ្រូបង្រៀនឯករាជ្យនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា បានដាក់កម្រងផ្កានៅមុខចេតិយជាមួយនឹងអ្នកតំណាងសហជីពចំនួន៥០នាក់។ បងប្រុសរបស់លោកជា មុន្នី គឺលោកជា វិជ្ជា អតីតមេដឹកនាំសហជីព និងកម្មករជាច្រើននាក់ទៀតបានរងរបួសនៅក្នុងការគប់គ្រាប់បែកថ្ងៃ៣០ មីនា។
| 
