ភ្នំពេញ មហាវិថី ព្រះសីហនុ ថ្ងៃទី១៧ មីនា ២០០៨ ប្រជាជនរស់នៅតាមជនបទនាំគ្នាមកទិញម៉ូតូស៊េរីថ្មីចុងក្រោយបំផុត បន្ទាប់ពីលក់ដីបាន

©John Vink / Magnum

ប្រជាកសិករបាននាំគ្នាលក់យាមនង័្គលរបស់ខ្លួនកាន់តែច្រើនឡើងៗ ដើម្បីទិញ​ម៉ូតូ​ម៉ាក ហុងដា ឌ្រីម ស៊េរីថ្មីៗចុងក្រោយបំផុត។ បន្ទាប់ពីលក់ដីស្រែបានប្រាក់ដ៏​ច្រើន​សន្ធឹកសន្ធាប់រួចមក កសិករធ្វើសែ្រចំការទាំងនោះបានមកកាន់ទីក្រុង ដើម្បី​មកទិញទំនិញផ្សេងៗ។ ពួកគាត់មិនទុកអោយពេលវេលាកន្លងផុតទៅដោយឥត​ប្រយោជន៍​ឡើយ។ អ្នកចែកចាយម៉ូតូទាល់ប្រាជ្ញា ក្នុងការលក់ម៉ូតូអោយបានទៅ​តាម​តម្រូវការរបស់អ្នកជនបទទាំងនេះ។

នៅពេលដើររកទិញម៉ូតូតាមហាងនៅកណ្តាលទីក្រុងភ្នំពេញ អ្នករស់នៅ​តាមខេត្ត​មួយ​ក្រុមសួរពាក្យដដែលៗថា «តើពួកឯង មាន០៨ រឺទេ? តើពួកឯង មាន ០៨ រឺទេ? លោក ភឺម៉ុន មានការហត់នឿយចំពោះការដើររកទិញម៉ូតូតាមហាង​មួយ​ព្រឹក ប៉ុន្តែនៅតែរកទិញមិនបានទៀត។ លោកមកជាមួយនឹងកូនប្រុសពីរនាក់ ព្រម​ទាំងអ្នករស់នៅជិតខាងរបស់គាត់ពីរនាក់ទៀត។

លោកបានធ្វើដំណើរមកពីឃុំសាឡុង ស្ថិតនៅខេត្តកណា្តល។ លោកមាន​ប្រសាសន៍​​ទាំងថ្នាំងថ្នាក់ថា «យើងខំដើររកទិញគ្រប់ហាងទាំងអស់នៅក្នុងទីក្រុង ប៉ុន្តែ នៅតែរកទិញមិនបានទៀត។ គេបានលក់ម៉ូតូអស់បាត់ទៅហើយ។

ក្រោយពីអាជ្ញាធរបានធ្វើការជួសជុលផ្លូវក្បែរដីរបស់គាត់ ជាហេតុធ្វើអោយដីនោះ​ឡើងថ្លៃ។ កសិកររូបនេះមិនចង់អោយភ័ព្វសំណាងកន្លងផុតទៅ គាត់ក៏បានលក់​ដីភ្លាមៗ។ អ្វីដែលគាត់ត្រូវការនាពេលនេះ គឺចង់ក្លាយជាម្ចាស់កម្មសិទ្ធិម៉ូតូហុងដា ១២៥ ស៊េរីឆ្នាំ ២០០៨ ដែលមានតម្លៃ ១៧៥០ដុល្លារ។ គាត់មិនត្រូវការអ្វីផ្សេង​ពីនេះទេ។  

ម៉ូតូលក់អស់ពីឃ្លាំងស្តុក
កូនប្រុសរបស់លោក ភឺម៉ុន ម្នាក់បាននិយាយចំអកថា «ពិតជាមិនគួរអោយជឿ! យើងមានប្រាក់ ប៉ុន្តែយើងមិនអាចរកទិញម៉ូតូបាន!។ អាជីវករមួយចំនួនផ្តល់​ដំបូន្មាន​អោយយើងកុម្ម៉ង់ជាមុន។ អ្នកលក់ម្នាក់បាននិយាយថា គាត់មាន​អតិថិជន​១០០នាក់ដែលបានកក់ទុកមុនរួចទៅហើយ! » អាជីវករស្រីម្នាក់បានដាក់សំណើរ​ទៅកាន់ពួកគាត់ថា ប្រសិនបើពួកគាត់ចង់ទិញម៉ូតូក្នុងក្តីស្រមៃរបស់ខ្លួនអោយ​បាន​ឆាប់រហ័ស ពួកគាត់គ្រាន់តែចំណាយប្រាក់«បន្ថែម» ចំនួន៤០ដុល្លារទៀតលើ​តម្លៃ​ម៉ូតូ។ 

លោក សុខ សុផល កសិករវ័យ៣២ឆ្នាំម្នាក់មកពីស្រុកអង្គស្នួល ខេត្តកណ្តាល កំពុង​រង់ចាំយ៉ាងអត់ធ្មត់ ក្នុងចំណោមមនុស្សជាង៣០នាក់ផ្សេងទៀត នៅលើ​ចិញ្ចើម​ផ្លូវពី​មុខហាងម៉ូតូហុងដា ស្ថិតតាមបណ្តោយមហាវិថីម៉ៅសេទុង។ គ្រប់គ្នា​កំពុងរងចាំការមកដល់ឡានដឹកម៉ូតូថ្មីៗ ដែលពួកគេបានកុម្ម៉ង់ទិញទុក​ប៉ុន្មានថ្ងៃ​មុន ដោយក្តីរំភើបរីករាយ។ ព្រឹត្តិការណ៍ដូចគ្នានេះ កើតមានឡើងស្ទើរតែគ្រប់​ទីកន្លែង នៅក្នុងទីក្រុងភ្នំពេញ។  

កសិករគឺជាអតិថិជនទីមួយ
សព្វថ្ងៃនេះ អតិថិជនរបស់អ្នកស្រី សំណាង ដែលជាអ្នកលក់ម៉ូតូនៅតាម​បណ្តោយ​​មហា​វិថីព្រះសីហនុ គឺជា«ប្រជាជនរស់នៅតាមជនបទ»។ អ្នកស្រី​បាន​សង្កេតឃើញថា អ្នករស់នៅភ្នំពេញ មិនសូវជាហ៊ានទិញម៉ូតូថ្មីៗទាំងនេះ​ប៉ុន្មានទេ ព្រោះពួកគេព្រួយបារម្ភខ្លាចក្រែងជួបសំណាងមិនល្អនៅតាមផ្លូវ។ «តាំងពីដើមឆ្នាំមក ចំនួននៃការទិញបានកើនឡើង ហើយខ្ញុំមិនមានម៉ូតូគ្រប់​គ្រាន់សម្រាប់លក់អោយពួកគេឡើយ!»។

នៅឆ្ងាយពីនេះបន្តិច ស្រ្តីអាជីវករម្នាក់ទៀតឈ្មោះ ស្រី ទូច បានអះអាង​ថា​គាត់​លក់ម៉ូតូបានជាង៣០គ្រឿងក្នុងមួយថ្ងៃ។ ស្រី ទូចបានរៀបរាប់ថា តម្លៃម៉ូតូ​ម៉ាកហុងដាស៊េរី២០០៨បានឡើងថ្លៃចាប់ពី ១៤៥០ដុល្លារ ដល់១៧៥០ដុល្លារ ក្នុងរយៈពេលត្រឹមតែប៉ុន្មានខែប៉ុណ្ណោះ ដោយសារតែការសំរុកទិញរបស់​អតិថិជន​កាន់តែច្រើនឡើងៗ។

នៅពេលដែលសួរសំណួរទាក់ទងនឹងកខ្វះខាតឃ្លាំងស្តុកទំនេរនៅលើទីផ្សារនៃ​ប្រទេសកម្ពុជា អ្នកតំណាងក្រុមហ៊ុនហុងដា មិនបានឆ្លើយតបនឹងសំណួរ​នេះ​ឡើយ។ លោក គីម ហួត ថៅកែសាខាក្រុមហ៊ុនម៉ូតូហុងដា ស្ថិតនៅតាម​បណ្តោយ​មហាវិថីកម្ពុជាក្រោម បានអោយដឹងថា ក្រុមហ៊ុន ម៉ូតូម៉ាកជប៉ុន​ដ៏​ល្បីល្បាយនេះពិតជាបានបង្កើនការផលិតរបស់ខ្លួន ប៉ុន្តែនៅតែមិនអាច​ចែក​ចាយ​អោយបានគ្រប់គ្រាន់ដល់ដេប៉ូនានានៅកម្ពុជាដែលលក់ដាច់អស់ពីស្តុក​យ៉ាងឆាប់រហ័ស។ គាត់បានបញ្ជាក់ថា រាល់ម៉ោងប្រាំពីរព្រឹក ពេលបើកហាង អតិថិជននៅឈរតម្រង់ជួររង់ចាំដើម្បីកុម្ម៉ង់ទិញ  រួចជាស្រេច។ ពួកគេមាន​ចំនួន​លើសពី៧០នាក់ ខណៈពេលដែលគាត់មានម៉ូតូត្រឹមតែជាង២០គ្រឿង​ប៉ុណ្ណោះ​សម្រាប់លក់។ គាត់សន្និដ្ឋានថា «ម៉ូតូស៊េរីថ្មី ២០០៨ ធ្វើអោយ​គ្រប់គ្នា​ឈ្លក់វង្វេង!»។ 

អ្នកមានជាន់ថ្មី
លោក សុខ សុផល សំដែងនូវក្តីសោមនស្សរីករាយថា «កាលពីមុន ខ្ញុំជិះ​ម៉ូតូ​ក​ញ្ចាស់របស់កូរ៉េ។ ឥឡូវនេះ បន្ទាប់ពីខ្ញុំទើបតែលក់ដីមួយចំនួន ខ្ញុំអាចធ្វើដូច​ជាអ្នកភូមិផ្សេងៗឯទៀតរបស់ខ្ញុំ ដែលពួកគេសុទ្ធតែមានស៊េរី២០០៨ជិះ ខ្លះ​មាន​រហូត​ដល់ឡានឯណោះ»។

គាត់មិនមែនជាមនុស្សតែ​ម្នាក់ដែល​ចង់​បាន​ម៉ូតូ​ស៊េរីថ្មី​នោះទេ។ យុវជន រស់ អារុណ អាយុ២៨ឆ្នាំ រស់នៅខេត្តកំពង់ស្ពឺ ក៏បានឡើងមកទីក្រុងដើម្បីយក​ប្រាក់​ដែលបានមកពីការលក់ដីរបស់គាត់ ទិញគ្រឿងយន្តដ៏ទំនើបអស្ចារ្យនេះ​ដែរ។ គាត់និយាយបន្ធូរអាម្មណ៍ថា «កាលពីមុន ខ្ញុំជាអ្នកឡើងត្នោត។ មុខ​របរនេះគ្រាន់តែអាចផ្គត់ផ្គង់ជីវភាពរស់នៅរបស់គ្រួសារគាត់តែប៉ុណ្ណោះ។ ទោះ​បីជាខ្ញុំខំសន្សំសំចៃបានប្រាក់កាស់គ្រប់មួយចំនួនទិញម៉ូតូក៏ដោយ ក៏ខ្ញុំមិនហ៊ាន​ចំណាយវារបៀបនេះដែរ។ សព្វថ្ងៃនេះ ខ្ញុំយល់ឃើញផ្សេង សូម្បីតែប្រាក់មួយ​ម៉ឺនដុល្លារ ក៏មិនមែនជាចំនួនដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់សម្រាប់រូបខ្ញុំដែរ»។ គាត់​ទទួល​ស្គាល់ថាចង់ធ្វើខ្លួនអោយដូចអ្នកដែលមានម៉ូតូថ្មីៗ នៅក្នុងខេត្តរបស់​គាត់។

ម៉ូតូដែលទើបតែចេញពីរោងចក្រគឺជាកម្មសិទ្ធិផ្ទាល់ថ្មីនៃបណ្តាពួកអ្នកមានថ្មីមក​ពីជនបទ។ បន្ទាប់ពីលក់ដីស្រែជាច្រើនរបស់ពួកគេ តាមរយៈជំនួញដីធ្លី ពួក​គេទទួលបានទ្រព្យសម្បតិ្តជាច្រើន ដែលធ្វើអោយពួកគេឈ្លក់វង្វេងជាខ្លាំង។ ពួកគេបានក្លាយជាអ្នកទិញដ៏ងប់ងល់ ដែលចង់អោយខ្លួនឯងក្លាយជាអ្នកមាន ក្នុងរយៈពេលតែមួយពព្រិចភ្នែក។ 

ការខ្ជះខ្ជាយប្រាក់កាក់ដ៏គួរអោយព្រួយបារម្ភ

បណ្ឌិត សុខ ស៊ីណា អ្នកសេដ្ឋកិច្ចឯករាជ្យបានផ្តោតអារម្មណ៍ថា «ខ្ញុំទទួល​ស្គាល់​ថាកសិករមានសិទ្ធិលក់ដីរបស់ខ្លួន។ ប៉ុន្តែ អ្នកដែលទិញដីពីពួកគេ​ទាំង​នោះ គ្មានគំនិតអ្វីក្រៅពីការធ្វើជំនួញឡើយ ពួកគេរងចាំអោយតម្លៃដីឡើងថ្លៃ។ សកម្មភាពទាំងនេះមិនបានពាំនាំនូវផលចំណេញ សម្រាប់សេដ្ឋកិច្ចប្រទេស​ជាតិ​ឡើយ»។ ប្រទេសកម្ពុជានៅតែជាប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍។ តើកសិករ​ទាំង​នោះអាចធ្វើស្រែ ធ្វើចំការ ដោយគ្មានដីស្រែ បានយ៉ាងរបៀបដូចម្តេចទៅ? ផ្ទុយ​ទៅវិញ ប្រសិនជាដីស្រែទាំងនោះប្រែក្លាយជាតំបន់ឧស្សាហកម្មវិញ នោះ​ពួកគេនឹងអាចមានការងារធ្វើ»។ នេះគឺជាក្តីសង្ឃឹមរបស់លោកបណ្ឌិត​សេដ្ឋកិច្ច។

ស្ថានការណ៍នេះបានជួយដាស់តឿន រហូតដល់មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់។ យ៉ាងណាមិញ សម្តេចនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន បានផ្តល់អនុសាសន៍កាលពីថ្ងៃទី១២ មីនា កន្លងទៅ ដល់កសិករអោយប្រើប្រាស់ប្រាក់ទទួលបានពីការលក់ដីធ្លីរបស់ខ្លួន ដោយសមស្របច្បាស់លាស់។ ការផ្លាស់ប្តូរវិជ្ជាជីវៈ រឺការវិនិយោគទឹក​ប្រាក់​សម្រាប់​ទិញលក់ដី គឺជាទីផ្សារដ៏ប្រសើរ។ ប្រមុខរាជរដ្ឋាភិបាលបានសង្កត់​ធ្ងន់ថា «មិនត្រូវខ្ជះខ្ជាយប្រាក់ដោយឥតប្រយោជន៍នោះទេ! បងប្អូនត្រូវចេះ​បែង​ចែកដីធ្លីដែលជាកេរ្តិ៍តំណែលនិងជាសម្បត្តិដ៏មានតម្លៃ»។ ជាការពិតណាស់ សម្តេចសំដែងនូវក្តីព្រួយបារម្ភខ្លាចក្រែងថា ប្រជាកសិករដែលគ្មានដីធ្លីទាំងនេះ​អាច​នឹង​ធ្លាក់ចុះពីភាពមានបានរបស់ពួកគេក្នុងរយៈពេលដ៏ខ្លី ហើយពួក​គេនឹង​ក្លាយទៅជាជនគ្មានការងារធ្វើ និងធ្លាក់ខ្លួនក្រីក្រ។