ព្រះវិហារ ៩ មិនា ២០០៨, មុនការមកដល់របស់អ្នកទេសចរ ខ្មែរ និង ថៃ

ព្រះសង្ឃរៀបចំសូត្រធម៌  ©John Vink/ Magnum

ប្រាសាទព្រះវិហារស្ថិតនៅក្នុងតំណាក់កាលរង់ចាំការដាក់បញ្ជូលទៅក្នុងបេតិក​ភណ្ឌពិភពលោក តាមរយៈអង្គការយូណេស្កូ។ ប៉ុន្តែ ប្រាសាទនេះ កំពុង​ស្ថិត​នៅ​ក្នុងស្ថានភាពដ៏តឹងតែងនិងការងប់ងល់រវាងភាគីទាំងសងខាងនៅ តាមព្រំដែន។ ជនជាតិថៃមកទស្សនាតំបន់ទេសចរណ៍មួយនេះច្រើនជាងគេ បំផុត តាមច្រកទា្វរ​របស់ប្រទេសខ្លួន  ក្នុងនាមជាអ្នកទេសចរសាមញ្ញ ដោយមិន ខ្វល់ថារ​មណីយដ្ឋាន​ដែលមានអាយុកាលរាប់រយសតវត្សនេះគឺជាកម្មសិទ្ធិរបស់ អ្នកណា​ឡើយ។ ប្រជាជនកម្ពុជាបានបង្ហាញពីភាពសេ្នហាជាតិ ដោយបន់ស្រន់ សូម​អោយ​នៅខែមិថុនាខាងមុននេះ ប្រាសាទព្រះវិហារដែលជាកម្មសិទ្ធិរបស់ កម្ពុជា​នឹងពិតជាត្រូវបានដាក់បញ្ជូលទៅក្នុងបញ្ជីបេតិកភណ្ឌពិភពលោក។

ប្រាសាទព្រះវិហារត្រូវបានកសាងឡើងនៅលើកំពូលជួរភ្នំដងរែក និងជាកេរ្តិ៍ដំណែលដ៏មានតម្លៃបំផុត ប៉ុន្តែវាគឺជាកម្មវត្ថុនៃ ជម្លោះរវាង​ព្រះរាជាណាចក្រ ទាំងពីរ។ ផ្លូវក្រាលគ្រួសក្រហមដ៏ល្អមួយខ្សែ លែង មាន​ត្រឹម​ជើងភ្នំ។ ផ្លូវឡើងភ្នំ ពោរពេញដោយគ្រួសមួយខ្សែចាប់ផ្តើមមានបន្ត ហើយពេល​ឡើងដល់ជើងភ្នំ ប្រាសាទ គេឃើញមានផ្លាកសញ្ញារបស់ទីភ្នាក់ងារដោះមីន Halo Trust បង្ហាញ ពីសញ្ញាគ្រោះថ្នាក់ ដោយបញ្ជាក់ថាមិនត្រូវចាក​ចេញ​ឆ្ងាយ​ពីផ្លូវដើរដែលត្រូវបត់ បែនច្រើននេះទេ។ គេយល់យ៉ាងច្បាស់ថាហេតុអ្វីបាន​ជា​មានមនុស្សចូលមក កាន់ប្រាសាទតាមច្រកប្រទេសថៃច្រើនជាង...

តាំងពីព្រលឹមភ្លឺស្រាងៗ គេឃើញមានស្រមោលមនុស្សប៉ុន្មាននាក់ ដើរឡើងភ្នំ  ដោយឈប់ម្តងម្កាល ដើម្បីសម្រាកដកដង្ហើម។ ស្រមោលនោះគឺជាស្រមោល របស់ព្រះសង្ឃប៉ុន្មានអង្គ។ បន្ទាប់ពីបានមកដល់ ព្រះសង្ឃបានដើរព័ទ្ធជុំវិញ ខ្លោងទ្វារចូលប្រាសាទ ក្នុងសភាពហត់នឿយគួរសម ដោយមានពាក់ខ្សែក្រវ៉ាត់ សុវត្ថិភាពពណ៌ក្រហមជាប់ខ្លួន។ ព្រះសង្ឃស្គាល់ផ្លូវ នៅក្រោយប្រាសាទ ដែល ជាកន្លែងសូត្រភាវនាធម៌យ៉ាងស្ងប់ស្ងាត់ល្អ។

ខ្មែរនៅសមរភូមិមុខ
ដោយសារតែសង្រ្គាមស្លាបប៉ាកា ទាក់ទងនឹង «អត្តសញ្ញាណ» របស់ប្រាសាទ នេះបានវិលត្រលប់មកវិញ ប្រជាជនកម្ពុជាបានចាប់ផ្តើមនាំគ្នាមកទស្សនា ប្រាសាទព្រះវិហារឡើងវិញ។ អ្នករស់នៅភ្នំពេញម្នាក់ឈ្មោះ គង់ វណ្ណឌី មកដើរ កំសាន្តជាមួយនឹងក្រុមគ្រួសារ។ នេះមិនមែនជាលើកទីមួយរបស់គាត់ទេ។ នៅ ពីមុនព្រះនៅតាមជញ្ជាំងប្រាសាទ  គាត់បន់ស្រន់ព្រះជាម្ចាស់សូមជួយអោយ ប្រាសាទត្រូវបានទទួលស្គាល់ថាជាកម្មសិទ្ធិរបស់ជនជាតិខ្មែរ។ គាត់មាន ប្រសាសន៍តិចៗថា «ប្រាសាទនេះត្រូវបានកសាងឡើងដោយបុព្វបុរសរបស់ យើង។ គ្មានប្រទេសណាមួយអាចមកទាមទារយកពីយើងបានឡើយ!»។  បន្ទាប់មកគាត់ក៏បានឈប់ភាវនា។
នៅឆ្នាំ២០០៣ ព្រះសង្ឃព្រះនាម ខាន់ យុន បាននិមន្តមកគង់នៅជើងភ្នំជា ទីសក្ការៈនេះ ដែលមានកំពស់ពីវាលទំនាបខាងទឹកដីកម្ពុជាប្រមាណ៥០០ម៉ែត្រ ។ ព្រះអង្គមានសង្ឃដីកាដោយសង្កេតឃើញថាអ្នកដែលមកទស្សនា រមណីយដ្ឋានជានិមិត្តរូបដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់នេះបានបង្ហាញអោយឃើញពីទឹកចិត្តសេ្នហា មាតុភូមិរបស់ខ្លួន។ «ខ្ញុំបានលឺពួកគេមកបន់ស្រន់សូមអោយប្រាសាទនេះនៅតែ ជាបេតិកភណ្ឌរបស់ខ្មែរ។ វាគឺរឿងធម្មតា យើងមិនចង់បាត់បង់ប្រាសាទរបស់ យើងឡើយ!»។

 បូជនីយដ្ឋាន
ប៉ុន្តែ អនាគតប្រាសាទមួយនេះមិនមែនជាការព្រួយបារម្ភតែមួយមុខគត់​សម្រាប់ ពុទ្ធបរិស័ទទាំងនេះនោះទេ។ អ្នករកស៊ីជួញដូរដីធ្លី និងអាជីវករ បាន នាំគ្នាមករមណីយដ្ឋាននេះយ៉ាងច្រើនកុះករ ដើម្បីប្រគេនចង្ហាន់និង ធូបដល់​ព្រះសង្ឃ ដើម្បីសុំអោយមុខជំនួញរបស់ពួកគេចេះតែកាក់កបឡើងៗ។  នៅទីនោះ ការបែរបន់មានគ្រប់យ៉ាង។

អាចារ្យម្នាក់ឈ្មោះ សុខ បានអោយដឹងថា«ប្តីប្រពន្ធមួយគូរដែលប្រាថ្នាចង់បាន កូន បានមកបន់ស្រន់​នៅ​ទីនេះ ហើយក្រោយមក ខ្ញុំក៏បានឃើញពួកគេត្រលប់ មកម្តងទៀត ដើម្បី​អរគុណព្រលឹងម្ចាស់ទឹកម្ចាស់ដីដែលបានប្រទានបុត្រតាម ការបន់ស្រន់របស់​ពួកគេ...»

ជនជាតិថៃមានចំនួនច្រើន
រៀងរាល់ចុងសប្តាហ៍ ចាប់ពីម៉ោងប្រាំបីព្រឹកទៅ គេសង្កេតឃើញមានជនជាតិ ថៃចូលមកទស្សនាជាហូរហែរ ដោយធ្វើដំណើរតាមផ្លូវកៅស៊ូពីប្រទេសគេមក  ឆ្ពោះសំដៅទៅកាន់ប្រាសាទដែលជាកេរ្តិ៍តំណែលជាទីសក្ការៈ រួចបន្តដំណើរ តាមទ្រូងថ្នល់និងជណ្តើរឡើងទៅកាន់ប្រាសាទ។ ពួកគេធ្វើដំណើរមកកាន់ តំបន់ក្បែរព្រំប្រទល់ពួកគេនេះ យ៉ាងច្រើនកុះករ ប្រហែលជា២០០នាក់ រៀង រាល់ថ្ងៃចុងសប្តាហ៍។ ពួកគេត្រូវបង់ប្រាក់ចំនួន ៥០បាត (១,៥ដុល្លារ) សម្រាប់ ថ្លៃចូលទស្សនា រីឯជនបរទេសត្រូវបង់១០ដុល្លារ។ ជានិច្ចកាល ពួក​គេមក ដើរកំសាន្តជាលក្ខណៈគ្រួសារ។

លោក សម ឆាយ អ្នកនាំភ្ញៀវជនជាតិថៃម្នាក់ ទទួលស្គាល់ថាលោកមិនសូវជា ខ្វល់ខ្វាយក្នុងការបញ្ជាក់ប្រាប់ភ្ញៀវរបស់គាត់ ថាតើប្រាសាទនេះគឺជាកម្មសិទ្ធិ របស់ប្រទេសណាឡើយ។ លោកបាន​កែ​តម្រូវថា «វាហាក់បីដូចជាលឿនពេក  ដែលនិយាយថា...ខ្ញុំមិនដែលអានប៉ះ ចំសៀវភៅប្រវត្តិសាស្រ្តណាមួយ រឺក៏បាន ឃើញនៅក្នុងផែនទី  ដែលបាន​បញ្ជាក់​ថាប្រាសាទនេះគឺជាកម្មសិទ្ធិរបស់ ប្រទេសកម្ពុជាឡើយ»។ លោកផ្តល់​ដំបូន្មានថា «ប្រសិនជាប្រាសាទនេះសិ្ថតនៅ ក្នុងទឹកដីរបស់កម្ពុជា ដូច្នេះ គេត្រូវ​តែធ្វើការជួសជុលវាឡើងវិញ! ខ្ញុំជួបការ លំបាកក្នុង​ការនាំភ្ញៀវមក​ទស្សនានៅទីនេះ ព្រោះប្រាសាទមានសភាពចាស់ ទ្រុឌទ្រោម ហើយកន្លែងខ្លះមានគ្រោះថ្នាក់ទៀតផង »។

លោក រស់ ហេង អ្នកទទួលខុសត្រូវច្រកព្រំដែនខេត្តព្រះវិហារតាំងពីឆ្នាំ ២០០៧មក បានរៀបរាប់ថា នៅពេលដែលលោកចូលកាន់តំណែងបាន រយៈពេលមួយខែ អាជ្ញាធរថៃបានសម្រេចចិត្តបិទច្រករយៈពេលមួយសប្តាហ៍  ដោយសារតែមានការមិនពេញចិត្ត ចំពោះការហាមឃាត់ទាហានរបស់ពួកគេ ចូលមកទស្សនាប្រាសាទ។ លោកបានប្រឆាំងតបថា «យើងមិនអនុញ្ញាតិអោយ ទាហានស្លៀកពាក់ឯកសណ្ឋានចូលមកកាន់​រមណីយ​ដ្ឋាន​ទេសចរណ៍ជាដាច់ ខាត»។ វត្តមានរបស់ទាហានទាំងនោះអាច​នឹងបង្កការភិត​ភ័យក្នុងចំណោមភ្ញៀវ ទេសចរ។ ប្រសិន ពួកគេចង់មក​ទស្សនា​ប្រាសាទ ពួកគេត្រូវស្លៀកពាក់ជាជន ស៊ីវិលធម្មតា!»។ លោកបន្ថែម​ដោយ​ចង់ឡកឡើយថា «ភាគីថៃបិទបើកច្រកទ្វារ តាម តាមតែទំនើងចិត្តរបស់​គេ...យើងមិនភ័យព្រួយអ្វីទាំងអស់។ យើងនៅតែ មានអ្នកទេសចរចូលមក​ទស្សនា!»។

ប៉ុន្តែ លោកទទួលស្គាល់ថា ផ្លូវចូលទៅកាន់ប្រាសាទខាងភាគីកម្ពុជា មាន សភាពពិបាក ហើយអ្នកទេសចរខ្មែរមិនមានចំនួនច្រើនដូចជាអ្នកទេសចរថៃ នោះទេ។ ប៉ុន្តែ គម្រោងអភិវឌ្ឍន៍តំបន់មួយកំពុងតែដំណើរការ ដោយទទួល ខុសត្រូវដោយអាជ្ញាធរជាតិខេត្តព្រះវិហារ។

អ្នកស្រីវណ្ណឌី សំណូមថា «ជាបឋម គេត្រូវរៀបចំធ្វើការបោសសំអាត រមណីដ្ឋាន។ ធ្វើដូច្នេះ ប្រជាជនកម្ពុជាអាចនឹងទទួលស្គាល់តម្លៃកេរ្តិ៍តំណែល មួយនេះ!»។ ប្រសិនជារមណីយដ្ឋាននេះត្រូវបានដាក់បញ្ជូលដោយអង្គការ យូណេស្កូ យើងសង្ឃឹមថាការងារអភិវឌ្ឍន៍ពិតប្រាកដមួយនឹងត្រូវចាប់ផ្តើម ដំណើរការ។